Friday, March 28, 2014

निह्नुतं सुन्दरत्वम् ‘Nihnutam Sundaratvam’ (Sanskrit Poem)/Harekrishna Meher

‘Nihnutam Sundaratvam’
(Sanskrit Poem)
By:  Dr. Harekrishna Meher 
= = = =
निह्नुतं सुन्दरत्वम् (संस्कृत-कविता)
रचयिता : डॉ. हरेकृष्ण-मेहेरः
= = = = = = = = = = = =  

यत्र सामान्य-जनाः 
असुन्दरत्वं पश्यन्ति,
तत्र निह्नुतं वर्त्तते 
निश्चितं किञ्चित् सुन्दरत्वम्
तत् तु कैश्चित् द्रष्टुं शक्यते,
अन्यैः कैश्चित् तु नैव
स्वयं सौन्दर्यधारी
तद् द्रष्टुं पारयति,
जातुचित् नैव पारयति वा

प्रत्येकस्मिन् वस्तुनि
कुत्रचित् निह्नुतं विद्यते
अनिर्वचनीयं किञ्चित् सुन्दरत्वम्
आवश्यकं तस्य यथार्थमनावरणम्
आवश्यकं तस्य यथार्थं प्रकाशनम्

प्रत्येकस्मिन् पदार्थे
प्राणिनि पुरुषे वा,
प्रत्येकस्यां रमण्यां वा
कुत्रचिदपि मुहूर्त्ते
निहितमस्ति रमणीयत्वम्

मानवतायां सौन्दर्यं चिरन्तनम्,
व्यक्ति-रुचौ व्यक्ति-दृष्ट्यामेव
विराजते किमपि सुन्दरत्वम्,
सहृदय-हृदयस्पर्शित्वम्,
दिव्यमानन्दप्रदं नित्यं तत्त्वं तदेव
* * * 

(English Translation by the Author Dr.Harekrishna Meher) 


Hidden Beauty
= = = = = = = = = =  
Where common people
do see no beauty,
there exists certainly
some beauty in concealed form.
That beauty can be perceived
by some persons,
also cannot be perceived
by some others.
A person who bears the beauty
own self can observe the beauty,
but sometimes is unable to observe it.    

In everything, somewhere
exists some beauty
that cannot be described in words.  
Necessary is its proper unveiling. 
Its proper manifestation also is necessary.

In every object,
In every creature,
In every man,
In every woman,
at certain moment,  
beauty exists in hidden form.

In humanistic virtue,  
beauty exists for ever.
In the liking of a person
and in the vision of a person,
some beauty exists shining.
That is the eternal phenomenon
which is verily divine, 
which bestows bliss and touches
the hearts of the connoisseurs.
* * * 

(Extracted from 'Saundarya-Sandarshanam' Kavya 
of Dr. Harekrishna Meher) 
= = = = = = = = = 

सौन्दर्य-पञ्चकम् : Saundarya-Panchakam (Sanskrit Poem): Dr. Harekrishna Meher

Saundarya-Panchakam’
Sanskrit Poem by : Dr. Harekrishna Meher

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 

सौन्दर्य-पञ्चकम्
  (संस्कृत-कविता) 
रचयिता : डा. हरेकृष्ण-मेहेरः 
('सौन्दर्य-सन्दर्शनम्' -काव्यतः)  
= = = = = = = = = = = = = = = = = 

नेत्र-निर्जित-नीलोत्पलायाः
द्युति-पलायित-चपलायाः
कान्तायाः कान्त-कुन्तलायाः
समलङ्‍कृत-भूतलायाः
विलोक्य लपनमतन्द्रो धृत-म्लानिः.
सलज्जं जलद-जाल-मध्ये
साभिमानमात्मानं गोपायते
वराको राकाजानिः,
कलङ्क-लेखाङ्कित-कलेवरः
कलितामृत-किरणोऽपि कलाकरः ॥ (१ )
*
अहो ! कीदृशी हारिणी
सङ्गीतिका सरागिणी
कमनीय-पद-समन्विता
कल्पना-विभाविता
नियतं मोहयति हृदयम्
प्रविशन्ती सुस्वरं श्रवण-विवरे
सुप्रियं पीयूषमयम्
विगलित-वेद्यान्तरं वितरन्ती
वेदनां सर्वां दूरं निवारयन्ती ॥ (२)
*
प्रवहति समीरणः
करम्बित-विशदाम्बु-कणः
नुदितो मन्द-मन्दं
वितनोति मनोभवने विशेषं
पुलक-विपुलं भावाश्‍लेषं
प्रमदायाः समुदित-मुदित-स्पन्दं
सुकुमार-स्पर्श-समुचितम्,
प्रति-प्रतीकं समुल्लासयन्
क्लान्तिं श्रान्तिं च निरासयन्
सञ्जनयन् किञ्चित् प्रेमाञ्चितम् ॥ (३)
*
अहो ! विचित्रता सुगन्धस्य
जगति वियति वितत-भाव-बन्धस्य
विवृणुते स्वरूपमात्मनः
समाकर्षति सघ्राणं प्राणि-मनः ।
कमलिन्याः सुरभिरभितः
प्रफुल्लायाः समुल्लास-भरितः
निविशते मानसं सानन्दः
मधुरो मधुकरः काम्य-मकरन्दः ।
नन्दति प्रेयसी रसिका
भजते सार्थकतां नासिका ॥ (४)
*
माधुर्यमहो ! भोजनस्य
रसनाया विकृति-निरसनस्य,
स्वादु त्विदं स्वस्मै रोचते
मनोज्ञं यज्जनः समुपासते ।
कान्ताधर-स्वाद-प्रतीकाशः
ब्रह्मानन्द-सहोदर्य-विकाशः
सुधोपमा तृप्ति-र्विधीयते
न केवलं जिह्वया बाह्या,
अपितु प्रीतिः सम्पाद्यते
साग्रहं हृदय-ग्राह्या ॥ (५)
* * *
 


(This poem published in “Kāntāraka”, 2005, Bhawanipatna,
is from Sanskrit Kāvya ‘Saundarya-Sandarshanam'.) 

* * *
English Translation by the Author : 
Link : 
* * * * * 

Related Links : 
Saundarya-Sandarshanam 
http://hkmeher.blogspot.in/2016/04/sanskrit-kavya-saundarya-sandarshanam.html
*
Contribution of Dr. Harekrishna Meher to Sanskrit Literature:  
Translated Works of Dr. Harekrishna Meher : 
http://hkmeher.blogspot.in/2016/08/translated-works-of-dr-harekrishna-meher.html
 = = = = = 

Wednesday, March 12, 2014

‘Sukti-Kasturika’ (सूक्ति-कस्तूरिका): Dr.Harekrishna Meher

सूक्ति-कस्तूरिका
* डॉ. हरेकृष्ण-मेहेरः
= = = = = = = = = = = = 

Extracts from Original Sanskrit work  
‘Sūkti-Kastūrikā’ (Musk of Maxims)

Written by  Dr. Harekrishna Meher 

along with his English Translation. 
= = = = = = 

[]
ज्ञानामृतं सर्वतमो-विनाशकं
सामाजिक-व्याधिहरं महौषधम्
तेनैव राष्ट्रं लभते समृद्धिं
सुज्ञानदास्तद्‍  गुरवो नमस्याः

Nectar of wisdom is the dispeller
of all darkness of ignorance
and it forms the panacea
for eradication of various 
social evils and diseases.
By this wisdom, a country
attains prosperity and therefore
adorable are the teachers
imparting valuable wisdom  
auspicious for others. (1)
*

[]
भुवि बाह्य-परिस्थित्या सुख-दुःखादि-योगतः
प्रच्छन्नाभ्यन्तरा शक्तिः  प्रकाशते प्रवर्धते

In this mortal world, 
through external circumstances
and in affinity with happiness and distress,
the hidden internal calibre
becomes manifested and prospered. (2)
*

[]
खादितुमेव जीवन्ति  पर-वित्तापहारकाः
जीवितुमेव खादन्ति  केचिल्लोक-हित-व्रताः

Those who loot the wealth of others
really live, only to eat.
Dedicated for the well-being of others,
rare are the persons
who really eat, only to live. (3)
*

[]
यः पार्थक्यमविज्ञाय  तत्त्वानां गुण-दोषयोः
छिद्रमन्विष्यति क्षुद्रं  दोषदृक् विषीदति

Without knowing the difference
between merit and demerit
of various matters,
if someone simply tries to find
mean lapses in others,
he, the fault-seer,
gets dejected at the end. (4)
*

[]
किं चेष्टकै-र्बहुधनैरुपलैः श्रिया वा
नात्मीयता यदि गृहे परिवार-भावा ?
किं देश-नागरिकता कुरुते धृतासना
नेष्टा यदि स्वहृदि राष्ट्रियतेति भावना ?


What is the meaning of a house,
built with precious bricks and stones,
with profuse wealth and beautification,
if sincere feelings of a family
do not exist there ?
What is the use of one’s  citizenship
in a country by simply occupying
a place there, if a feeling of patriotism for it
is not cherished in one’s own heart ? (5)
*

[]
कलाकारस्य कस्यचिल्लेखनी-माधुरी-श्रिया,
जातोऽपि मर्त्त्यलोकेऽस्मिन्  देवत्वं याति मानवः  

With charm and beauty
of certain artist’s pen,
a man born in this mortal region
verily attains a figure of divinity. (6)
*

[
कलाकारस्य कस्यचिल्लेखनी-तूलिका-हृतः,
मर्कट-रूप-नैकट्यं  देवोऽपि प्राप्नोति स्वयम्

Swayed away by pen and
painting brush of an artist,
even a divine deity himself reaches
the vicinity of a monkey’s figure. (7)
*

[]
मालिन्यमुपयान्ति ते  पदार्था उत्तमा अपि
अपात्रेषु संनिक्षिप्ता  गुणवन्तोऽपि ये स्वयम्

Matters even of best qualities
bear pale figures, when they are
thrown or offered to some
undeserving ones.
So also are the cases of human beings. (8)
*

[]
हिंसकाः कानने सन्ति  देशे देशे गृहे गृहे
परन्तु नरवज्जन्तुः  कुत्रापि विलोक्यते

Various creatures causing
violence to others are found
in forests, countries and houses.
But harmful animal like man
is never seen anywhere. (9)
*

[१०]
राजनीतौ कोऽप्यस्ति  रिपु-र्मित्रं निजः परः
सर्प-नकुल-सम्पर्को  यत्र मैत्रायते ध्रुवम्     

Nobody is an enemy or a friend
or one’s own or some other one
in politics, where surprisingly
the relationship between
a serpent and a mongoose 
suddenly turns into an active friendship. (10)
*

[११]
श्रद्धा यथा यस्य वै जनस्तथा
श्रद्धान्वितो ज्ञान-सुधां समश्नुते
अम्लान-मुक्तावलि-हार-सन्निभा
श्रद्धा सुबद्धा  हृदये विराजते


A person is so, as his Sraddha (Faith) is. 
Endowed with Sraddha,
one attains the ambrosia of wisdom. 
Sraddha, as a necklace of bright pearls,
scintillates in the heart
when kept sincerely.  (11)
*

[१२]
आचरणं मुख्य-तत्त्वं  शास्त्रराजिषु वर्णितम्
सुकृती सुफलं भुङ्क्ते   कुफलमेव दुष्कृती


Conduct of the mundane beings
is the main phenomenon
depicted in various scriptures.
One performing good deeds enjoys
good fruits, while one performing bad
activities suffers evil consequences. (12)
*

[१३]  
भवन्ति भुवि सद्गुण-ग्राहिणो विरला जनाः  
समुत्कर्षा विधीयन्ते  तैरेव प्रतिभावताम्

Rare are the persons who recognise
the noble qualities of others.
Significant improvements for the talented
are verily rendered by them. (13)
*

[१४]
तादृशं करणीयं यन्  न्यायालयं नेष्यति
तादृशं कर्त्तव्यं  येन न्यायालये भ्रमेत्

One should perform such a deed, 
so that it should not lead
to the court of law.
Further one should not do
such an activity by which
one would move and wander 
in the court of law. (14)
*

[१५
दण्डविधिः प्रचण्डोऽस्ति  लोकतन्त्र-प्रशासने
तथापि भुवि निर्भयं  कुकर्म कुरुते जनः

There are so many laws
of rigorous punishments
in the administration of democracy.
Yet in this world,
without  any fear,
people are involved in evil actions. (15)
*

[१६
हातव्या अन्धविश्वासाः  कुसंस्काराः समाजतः
यद् देश-काल-पात्रेषु   लोकानां हानिकारकाः

Blind beliefs and evil impressions
should be eradicated from the society,
as those are detrimental to the welfare
of the people in view of time, place and person. (16) 
*

[१७]
तिलं तालं वृथा कृत्वा  तन्वन्ति कलहं खलाः
तेषां दूरे वसेत् प्राज्ञः  कर्दमानां दुरात्मनाम्

Making a small thing (sysamum)
to a big one (palm fruit),
rascals unnecessarily spread quarrels.
The wise should remain at a distance
from such muddy evil ones. (17)
*

[१८]
उत्कोच-चौर्य-दुर्नीति-लुण्ठनादि-कुकर्मभिः
लब्धं धनं सत्फलं   ददाति समय-क्रमे

Wealth acquired through bad activities
such as bribe, theft, corruption and looting etc.
does not give any good result
in course of time. (18) 
*

[१९]
श्लाघनीया  नातिशया भाव-प्रवणता  बुधैः 
हानिं करोति सात्मनः  कदाचित् सा परस्य

Feeling of being excessive emotional
is not always appreciable by the wise.
Such feeling sometimes causes harm
to one’s own self and to others also. (19) 
*

[२०]
स्वीया भाषा परम्परा  संस्कृतिश्च महीयसी
तासां रक्षा सुकर्त्तव्या  लोकानां मङ्गलोचिता

One’s own language, tradition and
culture are great for oneself.
Their protection should be made
keeping in view the well-being of the people. (20)

= = = = = =
For details, please see : 
Contributions to Sanskrit Literature : 
= = = = = = = =